استراتژی قطع سر و توهم فروپاشی ایران

اما این اصرار عجیب بر ترور از کجا می‌آید؟ چرا دشمن مدام خیال می‌کند اگر چند فرمانده، چند چهره کلیدی یا چند نفر از رأس هرم را حذف کند، همه‌چیز ناگهان فرو می‌ریزد؟
پاسخ را باید در یکی از تئوری‌های کلاسیک نیروی هوایی آمریکا جست‌وجو کرد؛ همان جایی که جنگ را گاهی زیادی تمیز، هندسی و شطرنجی می‌بینند. در دوران مدرن، این نگاه را سرهنگ جان واردن با مدل معروف خود، یعنی «تئوری پنج حلقه» صورت‌بندی کرد. واردن دشمن را مثل یک سیستم بیولوژیک تصور می‌کرد؛ سیستمی با چند لایه که اگر حلقه مرکزی‌اش هدف قرار بگیرد، کل بدن از کار می‌افتد.
در نگاه او، مهم‌ترین نقطه هر کشور همان حلقه اول است: سیستم رهبری و فرماندهی. واردن معتقد بود درگیر شدن با نیروهای نظامی مستقر در میدان، یعنی همان حلقه‌های بیرونی، چندان فایده‌ای ندارد. کافی است با یک حمله هوایی دقیق، مرکز فرماندهی نابود شود؛ بعد، به‌زعم او، کل سیستم دچار نوعی فلج فیزیکی می‌شود.
این منطق، برای اتاق‌های جنگ با نور کم، نقشه‌های دیجیتال و ژنرال‌هایی که همه‌چیز را از بالا نگاه می‌کنند، خیلی جذاب است. تمیز، سریع، کم‌هزینه و البته بسیار وسوسه‌انگیز: «سر را بزن، بدن خودش می‌افتد.»
آمریکا و اسرائیل سال‌هاست با همین ذهنیت پیش می‌روند؛ ذهنیتی که دشمن را نه به‌عنوان یک واقعیت زنده و پیچیده، بلکه مثل یک نمودار ساده روی وایت‌برد می‌بیند. مشکل دقیقاً همین‌جاست: میدان جنگ، فایل پاورپوینت نیست.
مدل واردن شاید در برابر دولت‌های کلاسیک، متمرکز و شدیداً شخص‌محور ــ مثل عراقِ صدام ــ تا حدی کارکرد داشته باشد؛ اما وقتی با ساختارهای توزیع‌شده، چندلایه، ایدئولوژیک و شبکه‌ای روبه‌رو می‌شود، ناگهان دچار کوری تحلیلی می‌شود. چون در چنین ساختارهایی، فرماندهی فقط یک اتاق نیست، یک نفر نیست، حتی گاهی یک ساختمان هم نیست؛ فرماندهی تبدیل به یک منطق، یک شبکه و یک حافظه سازمانی شده است.
اینجاست که خطای اصلی آشکار می‌شود: دشمن هنوز دنبال «سر» می‌گردد، درحالی‌که با موجودی طرف است که فقط یک سر ندارد.2