رستاخیز ایران ۲۳ | « جیمز بیل »

من جیمز بیل هستم؛ استاد علوم سیاسی، ایران‌شناس برجسته آمریکایی و نویسنده کتاب «عقاب و شیر: تراژدی روابط ایران و آمریکا. من بیش از سه دهه از عمر خود را صرف مطالعه دقیق لایه‌های پنهان سیاست در ایران کرده‌ام و بارها برای انجام تحقیقات میدانی به روستاهای دورافتاده و کانون‌های قدرت در تهران سفر کرده‌ام.
در مطالعاتم درباره چرایی وقوع انقلاب اسلامی، به مقطعی رسیدم که آن را لکه‌ ننگی در تاریخ حاکمیت پهلوی و نقطه شروع جدی سقوط مشروعیت شاه می‌دانم: « قرارداد کاپیتولاسیون یا مصونیت قضایی اتباع آمریکا در سال ۱۹۶۴»
در سال ۱۳۴۳، دولت آمریکا شاه را تحت فشار قرار داد تا به مستشاران نظامی آمریکا و خانواده‌هایشان مصونیت دیپلماتیک کامل بدهد. شاه که قدرت خود را مدیون حمایت‌های واشینگتن می‌دید، این قانون تحقیرآمیز را با وجود مخالفت‌های شدید، به مجلس ایران تحمیل کرد. این قانون به‌معنای آن بود که اگر یک مستشار آمریکایی یا حتی سرباز او، یک سرهنگ ایرانی را مورد ضرب و شتم قرار می‌داد، دستگاه قضایی ایران حق محاکمه او را نداشت. من در تحلیل‌هایم بارها تأکید کرده‌ام که این نه فقط یک مسئله حقوقی، بلکه یک «توهین ملی» و ضربه‌ای خردکننده به غرور و حاکمیت ملی ایرانیان بود.

در نظر مردم ایران، شاه استقلال کشور را در برابر وام ۲۰۰ میلیون دلاری و حمایت نظامی آمریکا معامله کرده بود. این وقایع بیش از هر رویداد دیگری به این اتهام اعتبار بخشید که شاه عروسک خیمه‌شب‌بازی و دست‌نشانده ایالات متحده است.

این تحقیر عمیق، زمینه‌ساز انفجاری بود که هیچ‌کس در غرب آن را پیش‌بینی نمی‌کرد.